Indietro

ⓘ Cuxina - Cuxina, Gargati col consiero, Carne, Bondoła Połesana, Ojo, Axedo, Bagna càuda, Brodo, Butiro, Calçot, Cicheti, Cioce, Ciunga, Fruta, Fortaja, Magnar ..


                                               

Cuxina

Co ła paroła coxìna o cuxina se intende tuto chelinsieme de pràteghe e tradisioni ligà al magnàr, e piesè in xenerałe ała preparasion de robe da magnàr e da béar. Ogni paexe del mondo gà ła só manièra de cuxinar e i só piati tipici. Una de łe cuxine piesè rinomate in tel mondo ła xe cueła itałiana, che la vanta varie speciałità tipiche. In Italia ghe xe anca tante coxine rejonałi, difondeste solo inte na rejon o na xona ziogràfega.

                                               

Gargati col consiero

I gargati col consier xe un piato tipego del Alto Vixentin. Par 4 persone ghe vol: 320 g de gargati El consier: in primavera: bruscandołi, po sparasi, bixi e pomidori in utuno: fonghi 1 ciufo de parsémoło 1 sioła in inverno: raicio de Trevixo e po articioki. verdure 1 goto de vin bianco 500 g de carne mista 1 rameto de rosmarin buro Prima se cuxina a parte łe verdure de stajon. Se trita fina ła sioła e ła se desfriza in na farsora co un fià de buro, el parsemoło e el rosmarin, se ghe versa rento ła carne trità a toki grosi, se xonta el vin se fa svanpir. Se xonta łe verdure. Se cuxina i ga ...

                                               

Carne

Ła Carne o carna xe el nome uxà par dir łe parti de łe bestie no acuadeghe che łe se poł magnar, soratuto tesùi muscołari. Donca i poł far parte de ła carne muscoi, òrgani interni e interiora de łe bestie.

                                               

Bondoła Połesana

Ła bondoła del Połesine xe un sałado tipico de Rovigo e ła so provinça. I comuni dove che el se trova xe Frasinełe Połesine, Viłamarzana, Pincara, Guarda Veneta, Frata Połesine, Rovigo, co ła so frasion de Grignano Połesine. Ogni centro e ogni becaro ga ła so riceta, ma grosomodo ła xe fata cusì: paston de straculo e spała de mas-cio in parti eguali; goła, panceta, cheno, sałe, pevare e ajo. Tuto vien maxenà co na piastra media, numero oto.El paston va po insacà in na vesiga de mas-cio o de vedeło. Vien fora un sałado de forma tonda, che vien invecià dai do-tre mexi a un ano. El pexo, da f ...

                                               

Ojo

Par ojo se intende de sołito queło da magnar, che el sia de oliva, de girasołe o da altri semi. Vołendo parò èsare precixi, par ojo se intende un liquido graso, che nol se pol smisiar co laqua; de oji ghe nè diverse sorti: oji grasi, oji esensiałi, oji minerałi.

                                               

Axedo

L axedo o axeo el xe un licuido agro che se otien grasie a lasion dei Acetobacter, che in prexensa de aria i òsida letanoło che ghe xe in tel vin, inte el sidro, nteła bira e altre bevande alcoliche fermentè, e i łe trasforma in asido axedego. Lè doparà comunemente par far da magnar, o come condimento del pese de ła sałata. Ła parola ła vien dal latin acetum, che ła gà ła stesa raìxa etimołogica del verbo acere, inacidire. Senpre dal łatin vinum acre, vin agro vien el termine francexe vinaigre. Dal francexe de na olta deriva linglese vinegar e el spagnolo vinagre. In Itàlia laxedo i lo fa ...

                                               

Bagna càuda

Ła bagna càuda. Un tenpo se uxava soło che sgarxi gòbi, tìpeghi de Nisa Monferato, i topinanbur e i pevaroni conservà ne ła raspa queło che restava del procedimento del graspo dùa e ła bagna caùda vegneva consumà in manièra conviviałe orìndo da un soło contenidor pèila, posto in mexo ła tòła. Ancùo xe deventài tradisionałi apoxiti contenidori in teracota. Ła bagna càuda pol eser conpagnà da un vin roso corpoxo (se vołe restàre so sto anbiente de łe langhe, podemo uxàr el Barbera el Nebioło, el Barbaresco o el Dolseto, sto ùltemo màsime doparài inte i pàci xornalièri de lAlbexe.

                                               

Brodo

Eł brodo lè un tipo de menestra tipega de ła coxina poera che se cata nteła Rejon Veneta e anca nteł resto del itałia. Łe na menestra ciara de cołor dorato se ghe buta de ła pastina e na beła branca de formai. Par coxinar sta menestrina bexon metarghe dełi os de carne, carote, sedano, zheoła e ajo drento na pignata piena de aqua. Ła se fa bołir par tre o quatro ore. Łè na menestra che se pol far co pochi schei, e donca lè sta sempre popłar neła Rejon Veneta ntełi tempi de ła dopoguera. De sołito ghe piaxe anca ałi toxatełi parche lha un saor senpłise e bon, ma bexon starghe drio parché sta ...

                                               

Butiro

El butiro el xe na sostansa sołida bianco-xałognoła ricavà da ła parte grasa del late, che vien doparà come condimento e par far da magnar, analogamente a lojo e al struto. A temperatura anbiente el xe sołido ma morbido, e el se desfa façilmente.

                                               

Calçot

Calçot la xe na voxe de ła léngoa catalana con ła cuałe a se denomena on cultivo de ła Allium cepa o sioła, ła Blanca Tardana de Lleida, che ła se laora inte de łe àree interiori de ła Catałogna. Protexesto da na denominasion de orijne propia, el calçot de Valls el se caraterixa par na łonghesa de 15 a 25 cm parte łampra e on diàmetro, mixurà a 5 cm de ła raixe, de intrà 1.7 e 2.5 cm. Le so virtù łe xe conpagne a quee dea sioła. En pí, łe se atribuise propiedà diurètiche, tonificanti, dijestive e afrodisíache.

                                               

Cicheti

Par cicheto xe intende una sċianta de magnar da compagnar co unombra de vin, el xe fato con magnari semplici se bada aea presentasion par darghe un aspeto più belin e che el fa voja de magnarlo.

                                               

Cioce

El ciòce el xe un cibo tìpego de la cuxina ladina e altoatexina; el xe otegnesto dal cosato del porsèl, che, dòpo èser stato dexosà, el vègne vèrto, tirà, salà, insaorìo con aròmi e la fin infumegà. Intel 1997 el ciòce el ga otegnesto da lUnion Europèa el reconosemento de prodoto a indicasion geogràfica protèta IGP. La paròa ciòce la ga norìxine ladina.

                                               

Ciunga

Ła ciunga o goma mastega o cicolo o anca ciuìnga, cingoma o cica ła xe ła goma da mastegare. Łabitudine de tegner in boca calcosa da mastegare ła xe vecia come el cuco. In Finlandia xe sta trovà un toko de ciunga fata co pégoła de scorsa de bredoła, co oncora su i segni dei denti, vecia de 5000 ani. I Greci i mastegava na ciunga fata coła resina de lentiskio. In Çentro-America i Azteki e i Maya i doparava na goma naturałe, el chicle, cavà da ła pianta de ła goma Manilkara chicle. Ma ła storia de ła ciunga moderna ła scuminsia inte el 1855, quando kel ditator mesegan Santa Anna, gran consum ...

                                               

Fruta

Co ła paroła fruta i se ragrupa comunemente vari tipi de fruta che se połe magnare, in pì alguni che no i xe propiamente fruta, cofò łe pomaçee, e no contandoghine altri come i pomadori prinsipalmente in baxe come che i se dopara inte lalimentasion. Ghe xe na granda varietà de albare da fruta: in tute łe rejon i se coltiva łe pomaçee pomi e peri łe polpoxe ; inte łe rejon a clima mediteraneo se pianta anca i agrumi limoni, naranse e mandarini e ła fruta in sguso noxe, noxełe e mandołe. I tenpi de madurasion i xe difarenti e sto fato parmete de vère polpoxe in istà, agrumi in inverno, pomac ...

                                               

Fortaja

Ła fortaja ła ze on piato tìpego itałian fato par ła pì gran parte de vovi e ła ghe someja ła franseze omelette. Ła vien cuzinada da tute do łe parte e, drio che i ingredienti i sipie zontài intanto che ła se cuzina o ła fine, ła vien doparada come secondo piato, contorno o dessert. Lomelette, che co cueła ła ze stada confondùa a lèstaro fin i mezi ani Sincuanta, no ła vien mìa voltada fintanto che ła se cuzina e ła vien servìa piegada in do e anca inbonìa co racuanti altri ingredienti.

                                               

Magnar

Magnar el xe un verbo che el pol èser adatà a nome par endegar ogni sostansa che ła posa fornir energia, material par i tesùi o enzimi a qualsevogia organismo vivénte. A seconda de queło che i magna, i anemałi i vien clasifegai in onìvori, carnìvori, erbìvori, insetìvori e altri grupi menóri. Lomo, onìvoro, el ga sièlto inte el corso dei sècołi organismi, par de più anemałi e vegetałi, in rełasion a quanto magnar el gera disponìbiłe o qual el fuse el megio par respónder ai bixogni de sostentamento. El drèto a magnar el xe reconosùo dalONU insieme a queło de èser lìberi da ła fame. Traverso ...

                                               

Megołete

Łe megołete, armełe o brustołine łe xe semenze de zuca brustołae. Łe xe bone da magnar łe fa parte de na forte tradision inte el Vèneto, ndo łe xe una de łe semense pì frecoentemente fate secar. Ła parte che ła se magna ła xe dentro na scorsa ciara che ła va cavà. Łe se magna, fin dai tenpi dei Aztechi, anca in Mèsego e altri paesi de lAmerica Latina dove che łe se ciama pepitas. Łe semenze de suca łe xe na bona fonte de fèro, xinco, àsidi grasi esensiałi, potasio e magnésio. Łe podarìa anca far ben ła pròstata, difati senbra che serti conponenti de lojo de semense de suca i sia boni de fe ...

                                               

Pan

El pan el xe un prodoto alimentare otegnù da un inpasto de farina de cereali, aqua e condimenti vari, chel vien prima fato lievitar e dopo el vien còto in forno. In teła tradision de lOcidente el pan el gà un posto fondamental inte lałimentasion, tanto che el termine steso el pol deventar sinonimo de cibo o de nutrimento. De sołito el se fa doparando do parti de farina de formento e una de aqua, in parte freschi e in parte provenienti da un inpasto precedente lievito natural o cosideta pasta madre; ghe ne existe parò un mucio de varianti in baxe al tipo de farine che se pol doparar in pì o ...

                                               

Pisa

Ła pisa ła ze on prodoto de cuzina sałà che el ze fato su co farina e acua inpastà e spianà, co ła zonta de ołio, pomodoro e mosareła e tante altre robe e, par fenir, cuzinà inte’l forno. Ła ze tìpega de ła cuzina napołetana e al dì de ancó ła ze el prodoto gastronòmego itałian pì conjosùo a lèstaro insenbre co ła pasta.

                                               

Puìna

Ła puìna el xe on prodoto che se otien dal late dopo che se gà fato el formajo. Queo che resta dopo aver fato el formajo, deto el siero, se scalda se otien ła puina. Sta puina ła xe de color bianco, morbida e ga dee bone proteine del late. Se dixe a uno "Ti si na puina" quando el xe massa bon e tenero. Pol essar anca inteso come "no aver spina dorsae" a seconda del contesto. Se dixe anca "Ti ga e man de puina" quando uno el mola in tera calcossa par sbalio. Pa far de tuta lerba un fasso co vien doperà come aggettivo se intende calcossa che xe massa tenero, bon, deicà o che no xe bon de teg ...

                                               

Salsa verde

dei torli de ovi du o tre parsemolo, na bela bruscà le foje e i rameti lè mejo qualche fiłeto de aciuga, con cui se pol darghe o meno un gusto forte ajo da uno a tre tocheti, secondo i gusti na bruscà de càperi se vol, oncora axedo un bicer, quasi du de ojo de oliva pan pocià nellaxedo sal sensa esagerar

                                               

Verdura

Nonostante nò ła xe un termine sientifego-botanego, ła so acesion xe varià inte el corso dei secołi al variare de łe mode cułinarie. Inte ła tradision culinaria eoropea ła verdura indica sołitamente quełe parti de ortaxi che łe vien cuxinae in sibi saładi. In tal senso ła verdura ła xe łe foje de spinacio, come i fruti del pomodoro o del peperòn, o łe radisi de caroda, i germoji del capero o, ancora, i xovani fusti de ła pianta delspàraxo. I xe uxualmente escluxi dal termine i sereałi, tanti fruti e tante spesie. Ła verdura ła cata particołare aplicasion inte na enorme quantità de varianti ...

                                               

Wasabi

El Wasabi nome sientifego Wasabia japonica, de ła fameja de łe Crucifereae o Brassicaceae xe na pianta giaponese de ła cuałe se dopara ła raixa gratà par tirar fora na pasta verde ciara oncora pi picante del nostro cren. A darghe sto tremendo saor picante xe łe sostanse ke se libera gratando e skisando łe raixe: 8 metilottil isotiocianato 6 metiltioesil isotiocianato 7 metiloeptil isotiocianato Ła se magna col pese cruo, sushi o sashimi, par conto suo o mis-cià coła soja e pare ke ła gabia proprietà antisetiche e digestive.

Cuxina veneta
                                               

Cuxina veneta

Ła cuxina veneta ła xe ła cuxina tipega del Veneto. Ła deriva da siecołi de tradisioni de contaminasion culturałi co łe cuxine del Nord Italia, delAustria o anca de i paexi s-ciavi pì vixini a nialtri, come oviamente de scambi co ła vixinisima cuxina furlana. Ła połenta ła xe el piato comun a tuto el Veneto, dal mare ła pianura a i monti, e ła połe esare xała o, intel padoan e venexian, anca bianca. Dopo ghe xe na gran varietà de piati de condimenti chendaremo a ełencare de seguito.

Abruso
                                               

Abruso

Ł Abruso ła xe na rejon aministrativa de lItàlia. Ła confina a nordovest co łe Marche, a sudovest col Lazio, a sudest col Mołise e ła xe bagnada a nordest dal mare Adriatico.

Sèłeno
                                               

Sèłeno

El séłeno dito anca sełéno o saéno el xe na pianta mediterànea conosua fin dai tinpi antighi e doparà sia in cuxina che come medexina. Lè orixinario de łe zone móje e donca nol vive mìa ben al séco. Łe varietà che vien doparà in cuxina łe xe soratuto el dulce e el rapaceum: de ła prima se magna łe foje, de laltra ła raixa.

Cicara
                                               

Cicara

cascare da ła cìcara al piateło = se dixe de uno ke vołendo parlar in tałjan, el fa un saco de erori. métarse in cìcara = vestirse con ełegansa Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so Cicara

                                               

Łeteradura tałiana

Ła łeteradura tałiana xe stada e ła xe tutora prodota in quełi stadi del Brasiłe indove che forte xe ła prexensa de imigrai vèneti. Ła se sviłupa sia in proxa che in poexia e ła risente de influense de łengua portoghexe. Alcuni autori inportanti i xe: Aquiles Bernardi Darcy Loss Luzzatto: el ga piovegà, intrà laltro, disionari e anca libri de cuxina Honório Tonial: scritor e divulgador tałian Sergio Angelo Grando Silvino Santin

Speło
                                               

Speło

El menarosto o speło xe un atreso doparà in cuxina par cuxinare sul fogo i oxei, ma anca altri tipi de carne. El xe fato da un mecanismo ke fa rodare el speło vero e proprio, fato de tre łame, o frixe, pojà su un suporto. Na volta par far girare el speło ghe xera un mecanismo coła susta o con un contrapexo co na ventoła drento el camin mosa dal fumo e dałaria calda ke ndava in su. Deso i spełi i xe ełetrici.

Cogo
                                               

Cogo

El cogo xe un omo che fa da magnar in cuxina. I coghi, de soito, i łaora inte e cuxine de ostarie, tratorie, ristoranti toe calde o inte łe mense e i fa da magnar che po el vien serio a dei clienti. I coghi i poł anca far da magnar sensa vendar e łaorar par nisun e far da magnar privatament.

Farina
                                               

Farina

La farina la xe un prodoto alimentare, che la xe ottegnù da ła masegnazion deł formento. Ła xe fata prinzipalmente de amido, chel saria un sucaro. La xe la base par preparare el pan e la pasta. Oltre a cuela de formento se pole far tante altre farine, doparando cereali come el formenton, lorzo, el riso, la vena opure anca altre robe. Wikimedia Commons el detien imàjini o altri file so farina

Pévaro
                                               

Pévaro

El pévaro el xe na spesia che ła gà un savor mucio picante, derivà da łe piante de ła fameja de łe Piperaceae. El se pode divìdare en: Piper officinarum Piper longum Piper nigrum: el pévaro nero, el pì conosiuo e difuxo, da cui con diversi procedimenti de laorazion, se produxe el pevaro bianco e el pevaro verde. Piper cubeba

                                               

Ramazin

El ramazin el ze on cultivar locałe de amołaro, diramà squaxi esclusivamente inte el teritorio piemontexe. El fruto omònemo che ła produxe xe un amòło cèo de sìrca 1.5 x 3 centimetri. El cołór xe xeneralmente vioła scuro e una de łe so carateristiche particołàri xe ła fasiłità co cui xe posibiłe destacàr el noxełàro da ła pólpa. El periodo chel gà da maùrar xe in xeneràl el mexe de lujo, anca se xe posibiłe na maurasión insìn al finìr de agosto.

Semolin
                                               

Semolin

El semołin anca dito "gris" in istrian dalmata el xe un prodoto de ła maxenadura dei çereałi, xeneralmente gran, del tipo de ła sémoła ma formà de granełi pì picołi de cołor xałàstro. I semołini de gran i vien utiłixai par ła preparasion de menèstre o inte ła produsion de paste ałimentari. In comercio se cata do categorie de semołini: semołini grosi co granèłi de sìrca 1.5 mm de diametro semołini fini co granèłi de sìrca 0.3 mm

                                               

Stracaganasa

Ła stracaganasa ła xe na castagna netà fora e secà. Ła se tien sołitamente inte ła boca, mastegando e ciuciandoła a ripetision. Ła etimilogia de sta paroła xe ciara e vien da stracar e ganasa, pa evidensiar come che serve mastegar un mucio pa finir del tuto sto fruto seco.

Sùcaro
                                               

Sùcaro

El sùcaro, nome comun del disacaride sacarosio, el xe un conposto organico de ła fameja dei carboidrati; ła so formula chimica ła xe C 12 H 22 O 11. El se ricava tirandoło fora o da ła barbabietoła da sùcaro bianco o da ła canna da sùcaro de cana, chel gà un color sul maronsin.